Składki ZUS studenta — kiedy ich nie ma

Student, który nie ukończył 26. roku życia i pracuje na podstawie umowy zlecenie, jest zwolniony z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, wypadkowe, chorobowe) oraz na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu tej umowy. Zwolnienie dotyczy wyłącznie umowy zlecenie — nie obejmuje umowy o pracę, przy której składki są obowiązkowe zawsze, niezależnie od wieku czy statusu studenta.

W efekcie kwota brutto na umowie zlecenie studenta do 26 lat jest zwykle bardzo zbliżona do kwoty netto — nie ma potrąceń na ZUS, a dodatkowo (do limitu) obowiązuje ulga w podatku PIT dla młodych.

Żeby skorzystać ze zwolnienia, pracodawca musi wiedzieć, że jesteś studentem poniżej 26. roku życia — zwykle wystarczy okazanie ważnej legitymacji studenckiej (fizycznej lub elektronicznej) przy podpisywaniu umowy. Pracodawca ma obowiązek zweryfikować ten status, dlatego może poprosić o wgląd do legitymacji także w trakcie trwania umowy, np. po rozpoczęciu nowego roku akademickiego.

• Ukończenie 26. roku życia — zwolnienie przestaje obowiązywać od dnia 26. urodzin, niezależnie od tego, czy nadal jesteś studentem.
• Umowa o pracę — zawsze podlega pełnym składkom ZUS, niezależnie od wieku i statusu studenta.
• Status doktoranta — zasady dla doktorantów bywają odmienne i zależą od indywidualnej sytuacji (np. od tego, czy doktorant jest jednocześnie zatrudniony), warto to zweryfikować indywidualnie.
• Umowa o dzieło z własnym pracodawcą — jeśli zawierasz dodatkowo umowę o dzieło z firmą, w której jesteś zatrudniony na umowę o pracę, taka umowa o dzieło podlega składkom tak, jakby wynikała z tego zatrudnienia.
• Przerwa w studiowaniu — jeśli formalnie przestajesz być studentem (np. po obronie pracy dyplomowej i skreśleniu z listy studentów, lub po przerwaniu studiów), tracisz status uprawniający do zwolnienia.

Zwolnienie ze składek na zleceniu nie oznacza braku dostępu do opieki zdrowotnej. Studenci do 26. roku życia są zwykle objęci ubezpieczeniem zdrowotnym jako członek rodziny (przez ubezpieczenie rodzica) albo, jeśli to niemożliwe, przez uczelnię, która zgłasza studenta do ubezpieczenia zdrowotnego. Warto to zweryfikować w dziekanacie, jeśli nie masz pewności, czy jesteś objęty ubezpieczeniem.

Brak składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe w okresie zwolnienia oznacza, że ten czas pracy nie liczy się do przyszłego stażu emerytalnego ani nie buduje kapitału w ZUS. Dla większości studentów to rozsądny kompromis — wyższe wynagrodzenie „na rękę” teraz, kosztem stażu, który i tak w tym okresie życia byłby niewielki. Jeśli zależy Ci na budowaniu stażu wcześniej (np. planujesz szybciej osiągnąć minimalny okres składkowy), możesz dobrowolnie zrezygnować ze zwolnienia — co do zasady wymaga to ustaleń z pracodawcą i nie zawsze jest możliwe w prosty sposób, warto to przedyskutować indywidualnie.

• Zawsze miej przy sobie aktualną legitymację studencką, gdy podpisujesz nową umowę zlecenie.
• Sprawdź na pasku wypłaty lub rachunku, czy rzeczywiście nie potrącono Ci składek — czasem zdarzają się pomyłki księgowe.
• Pamiętaj, że zwolnienie ze składek i ulga w PIT dla młodych to dwie osobne, niezależne od siebie kwestie — możesz korzystać z obu jednocześnie, ale warto rozumieć każdą z osobna.
• Jeśli kończysz studia lub 26 lat w trakcie roku, dopilnuj, żeby pracodawca zaktualizował Twój status od odpowiedniego miesiąca.